Thiên nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ – Lịch sử và Địa lí lớp 4

1. Vị trí

Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ nằm ở phía bắc nước ta. Phía bắc giáp Trung Quốc, phía tây giáp Lào, phía đông nam giáp vùng Đồng bằng Bắc Bộ và vịnh Bắc Bộ, phía nam giáp vùng Bắc Trung Bộ. Đây là vùng có diện tích rộng, gồm nhiều tỉnh miền núi và trung du.

2. Địa hình

• Đây là vùng có địa hình cao nhất nước ta, nhiều đồi núi, nhiều dãy núi chạy song song hoặc hình cánh cung.
• Dãy Hoàng Liên Sơn là dãy núi cao và đồ sộ nhất nước ta. Trên dãy núi này có đỉnh Phan-xi-păng cao hơn 3 100 m (thường được ghi là 3 143 m), là đỉnh núi cao nhất Việt Nam và được gọi là “Nóc nhà Đông Dương”.
• Vùng trung du là vùng chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng, có nhiều đồi với đỉnh tròn, sườn thoải, xếp cạnh nhau như những bát úp.

3. Khí hậu

Vùng có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhưng có mùa đông lạnh nhất cả nước. Ở những nơi núi cao, mùa đông nhiệt độ có thể xuống rất thấp, có khi xuất hiện sương muối, băng giá, thậm chí tuyết rơi. Khí hậu thay đổi theo độ cao: càng lên cao càng mát và lạnh.

4. Sông ngòi

Vùng có nhiều sông lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Lô, sông Chảy… Do chảy qua vùng núi cao, dốc nên sông có nhiều thác ghềnh, nước chảy mạnh, thuận lợi để xây dựng nhà máy thuỷ điện (như các nhà máy thuỷ điện trên sông Đà).

5. Tài nguyên khoáng sản và rừng

• Vùng có nhiều loại khoáng sản như a-pa-tít, than, sắt, đồng, chì, kẽm…
• Diện tích rừng khá lớn, có nhiều loại gỗ quý và động vật hoang dã. Rừng giúp giữ đất, giữ nước, hạn chế lũ quét và sạt lở.
• Đất ở vùng trung du thích hợp trồng chè, cây ăn quả; nhiều nơi nổi tiếng với chè ngon.

6. Thiên nhiên và đời sống con người

• Để canh tác trên sườn núi dốc, người dân làm ruộng bậc thang giúp giữ nước và hạn chế xói mòn đất.
• Nhiều dân tộc như Tày, Nùng, Thái, Mường, Mông, Dao… sinh sống ở đây. Một số dân tộc ở nhà sàn để tránh ẩm thấp và thú dữ.
• Chợ phiên họp vào những ngày nhất định là nơi mua bán, giao lưu văn hoá của người dân vùng cao.

7. Lưu ý

• Vùng này hay xảy ra lũ quét, sạt lở đất vào mùa mưa, nhất là ở nơi rừng bị chặt phá. Vì vậy cần trồng và bảo vệ rừng.
• Đừng nhầm: vùng trung du là đồi thấp, đỉnh tròn; còn miền núi có núi cao, sườn dốc.

8. Tự kiểm tra

1. Kể tên dãy núi cao và đồ sộ nhất nước ta.
2. Vì sao sông ở vùng này thuận lợi cho xây dựng thuỷ điện?

Đáp án: 1) Dãy Hoàng Liên Sơn. 2) Vì sông chảy qua vùng núi cao, dốc, có nhiều thác ghềnh nên nước chảy mạnh.