Bài 9. Vận tốc, quãng đường, thời gian
1. Kiến thức cần nhớ
a) Vận tốc
Vận tốc cho biết quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian. Ví dụ: ô tô đi với vận tốc 45 km/giờ nghĩa là mỗi giờ ô tô đi được 45 km. Đơn vị thường dùng: km/giờ, m/phút, m/giây.
b) Ba công thức cơ bản
| Cần tìm | Công thức |
|---|---|
| Vận tốc | $v = s : t$ |
| Quãng đường | $s = v \times t$ |
| Thời gian | $t = s : v$ |
Chú ý: đơn vị phải phù hợp với nhau. Nếu $s$ tính bằng km và $t$ tính bằng giờ thì $v$ tính bằng km/giờ.
c) Đổi đơn vị vận tốc
$36$ km/giờ $= 36\,000$ m/giờ; $36\,000 : 60 = 600$ m/phút; $600 : 60 = 10$ m/giây.
d) Hai chuyển động
- Ngược chiều, gặp nhau: thời gian gặp nhau = khoảng cách : (tổng hai vận tốc).
- Cùng chiều, đuổi kịp: thời gian đuổi kịp = khoảng cách : (hiệu hai vận tốc).
2. Ví dụ minh hoạ
Ví dụ 1. 🚗 Một ô tô đi quãng đường 135 km hết 3 giờ. Tính vận tốc của ô tô.
$v = 135 : 3 = 45$ (km/giờ).
Ví dụ 2. Một người đi xe máy với vận tốc 42 km/giờ trong 2 giờ 30 phút. Tính quãng đường đi được.
Đổi 2 giờ 30 phút = 2,5 giờ. $s = 42 \times 2{,}5 = 105$ (km).
Ví dụ 3. 🚲 Bạn Hà đạp xe với vận tốc 12 km/giờ trên quãng đường 18 km. Hỏi Hà đi hết bao lâu?
$t = 18 : 12 = 1{,}5$ (giờ) = 1 giờ 30 phút.
Ví dụ 4. Hai thành phố cách nhau 180 km. Hai ô tô khởi hành cùng lúc từ hai thành phố, đi ngược chiều nhau với vận tốc 50 km/giờ và 40 km/giờ. Sau bao lâu hai xe gặp nhau?
Mỗi giờ hai xe gần nhau thêm: $50 + 40 = 90$ (km). Thời gian để gặp nhau: $180 : 90 = 2$ (giờ).
Ví dụ 5. Một người đi xe đạp với vận tốc 15 km/giờ, ở phía trước một xe máy 30 km. Xe máy đi cùng chiều với vận tốc 45 km/giờ. Sau bao lâu xe máy đuổi kịp xe đạp?
Mỗi giờ xe máy gần thêm $45 - 15 = 30$ (km). Thời gian đuổi kịp: $30 : 30 = 1$ (giờ).
3. Luyện tập
- Một người chạy 2,4 km trong 0,4 giờ. Tính vận tốc. Đáp số: 6 km/giờ.
- Một ca nô đi với vận tốc 15 km/giờ trong 36 phút. Tính quãng đường. Đáp số: 9 km.
- Đổi 54 km/giờ ra m/giây. Đáp số: 15 m/giây.
- Hai người ở hai đầu quãng đường dài 162 km, đi ngược chiều với vận tốc 48 km/giờ và 33 km/giờ. Sau bao lâu họ gặp nhau? Đáp số: 2 giờ.
Ghi nhớ
- $v = s : t$; $s = v \times t$; $t = s : v$.
- Kiểm tra đơn vị trước khi tính; đổi phút ra giờ bằng cách chia cho 60.
- Ngược chiều: dùng tổng vận tốc; cùng chiều đuổi nhau: dùng hiệu vận tốc.